CIENCIA PARA LA COMUNIDAD/CIENCIA PARA NOPA ALTEPETL


¿Nopa endulsantes tlen ax kipiaj asúkar kinpaleuiaj nopa konemej tlen kipiaj diabetes ma kimokuitlauikaj ininnakayo?
Nopa endulsantes tlen ax tetomauaj nochi kanaj itstokej: refresko light, yogur ika iauiyaka, chikle, tsopelkayotl "tlen ax kipia asúkar". Miakpa achi tsopelikej ke nopa asúkar, pero kenijki ax kipiaj kalorías. Nopa konemej uan telpokamej tlen kipiaj diabetes tlauel kikuaj, pampa kinekij kipatlasej nopa asúkar uan ax kipolosej nopa tsopelikayotl. ¿Pero melauak kinpaleuiaj ma kimokuitlauikaj ininnakayo?
Se tlatemolistli tlen kiixtlapojkej ipan agosto 2026, kichijkej se olotl tlamachtianij ipan kaltlamachtiloyan weyi ipan Grecia. Kisentilijkej nochi nopa tlaneltilistli tlen onkaya hasta abril 2026 para kinankilisej ni tlajtlanilistli. Tlen kiijtojkej: hasta amantsi ax onkaj tlaneltilistli chikauak tlen kinextia ni endulsantes kichiuaj se weyi tlapatlalistli uan tlen uejkaua ipan ininnakayo nopa konemej tlen kipiaj diabetes.
Se tlamantli tlauel ipati ipan ni amatlajkuiloli: nopa diabetes tipo 1 uan nopa tipo 2 ax san se, uan tlaj se kinneloa, kiixpoloa nochi tlen monextia.
Ipan nopa tipo 1, nopa tonakayo ax ok kichiua insulina, pampa nopa sistema inmune kinpoloa nopa selulas tlen kichiuaj. Nikaj nopa peso achi kiita ika nopa pajtli insulina, ika nopa karbohidratos tlen okseki kikuaj para ax temos nopa asúkar, uan ika kenijkatsa moskaltia nopa konetl.
Ipan nopa tipo 2, seyok nopa tlaouijkayotl: onkaj tlauel miak chiauakayotl ipan nopa tonakayo uan nopa tonakayo ax kuali kinankilia nopa insulina tlen ya kichiua. Nikaj kemaj, ma temo nopa peso eli se tlamantli tlauel ipati ipan nopa tlapajtilistli.
Yeka, tlen kipaleuia ipan se, ax nochipa kipaleuia ipan nopa seyok.
Tlen kinextiaj nopa tlatemolismej
Nopa tlatemolismej tlen kichiuaj ipan tepajtiloyan kiijtouaj: tlaj motlapatla nopa atl tsopelik ika atl tlen ax kipia asúkar, achitsi temo nopa kalorías uan achitsi motsakua nopa peso, pero san keskij tonali. Tlaj uejkaua, nopa tlen monextia ax san se.
Nopa tlatemolismej tlen san tlachiaj miakpa kiitaj seyok: tlen achi miak kikuaj endulsantes, achi etikej. Nopa amatlajkuiloli kiijtoa ni mochiua pampa nopa kausalidad inversa: ax pampa nopa endulsante tetomaua, san pampa akin ya etik o ya kipia diabetes, ya nopa akin kiiluiaj ma kikua.
Kitlalijkej miak tlanemililistli ipan nopa tonakayo (kenijkatsa mochiua nopa teosiuilistli, nopa tlen panoa ipan totsontekon, nopa microbiota ipan nopa kuitlaxkoli, uan nopa hormonas), pero ipan tlakamej nopa tlaneltilistli ok ax chikauak.
¿Tlake tijchiuasej?
Nopa tlajkuilojkej kiijtouaj moneki tikitasej keh se
ax keh se tlapajtilistli. Intekiw san kipatlaj nopa asúkar, ax para ma temo nopa peso. Moneki tikilnamikisej:
Tlaj se tlakualistli kiijtoa "ax kipia asúkar", ax kiijtosneki ueli tikkuasej uan ax tlamis.
Miak ni tlakualistli eli ultraprocesado: tlauel miak istatl, miak chiauakayotl, uan ax miak fibra. Moneki tikitasej kenijkatsa eli nochi nopa tlakualistli, ax san tlaj kipia o ax kipia asúkar.
Nopa kuali peso mochiua ika miak nepapan tlakualistli, ika ma tinejnemikaj uan ma timaauiltikaj, ika techpaleuiaj tochanejkauaj uan ika se tepajtijketl tlen kiita sejse.
Ipan nopa konemej, nopa tlaixtlalilistli moneki ma eli sejse, pampa ok moskaltiaj uan monekij kuali tlakualistli, uan ax moneki se dieta tlen tlauel kintsakuilia.
¿Los endulzantes sin azúcar ayudan a los niños con diabetes a cuidar su peso?
Los endulzantes no nutritivos están por todas partes: refrescos light, yogures de sabores, chicles, postres sin azúcar. Endulzan cientos de veces más que el azúcar, pero casi no aportan calorías. En niños y adolescentes con diabetes se usan mucho, con la idea de sustituir el azúcar sin perder el sabor dulce. ¿Pero funcionan para controlar el peso?
Una revisión publicada en agosto de 2026 por un equipo de universidades griegas, reunió la evidencia disponible hasta abril de 2026 para responder esa pregunta. Su conclusión es que hasta hoy no existe evidencia sólida de que estos endulzantes produzcan un efecto importante y duradero sobre el peso corporal en niños con diabetes.
Un punto central del artículo es que la diabetes tipo 1 y la tipo 2 no son lo mismo, y mezclarlas confunde los resultados.
En la tipo 1, el cuerpo deja de producir insulina porque el sistema inmune destruye las células que la fabrican. El peso aquí depende sobre todo del tratamiento con insulina, de comer carbohidratos extra para evitar bajones de azúcar y del crecimiento normal.
En la tipo 2, el problema es distinto: hay exceso de grasa corporal y el cuerpo responde mal a su propia insulina. Aquí sí, bajar de peso es parte central del tratamiento.
Por eso, lo que sirve en una no necesariamente sirve en la otra.
Lo que muestran los estudios
Los ensayos clínicos indican que cambiar bebidas azucaradas por versiones sin azúcar reduce un poco las calorías y frena algo el aumento de peso, pero solo a corto plazo. A largo plazo los resultados son inconsistentes.
Los estudios observacionales suelen encontrar lo contrario: quienes consumen más endulzantes pesan más. El artículo explica que esto se debe en buena medida a la causalidad inversa: no es que el endulzante engorde, sino que quien ya tiene sobrepeso o diabetes es quien recibe la indicación de consumirlos.
Se han propuesto varios mecanismos biológicos (cambios en el apetito, en el sistema de recompensa del cerebro, en la microbiota intestinal, en hormonas), pero en humanos la evidencia sigue siendo inconsistente.
¿Qué hacer entonces?
Los autores proponen verlos como herramientas auxiliares, no como un tratamiento. Su función es reemplazar el azúcar, no adelgazar. Hay que recordar:
Que un producto diga sin azúcar no significa que se pueda comer sin límite.
Muchos de estos productos son ultraprocesados, con mucha sal, grasas y poca fibra. Importa la calidad del alimento completo, no solo si lleva o no azúcar.
El peso saludable se construye con alimentación variada, actividad física, acompañamiento familiar y atención médica individualizada.
En los niños la decisión debe ser personalizada, porque están creciendo y necesitan nutrientes suficientes, sin caer en dietas innecesariamente restrictivas.
Papadopoulou SK y cols. Non-nutritive sweeteners and body weight in children with type 1 and type 2 diabetes. Frontiers in Nutrition, 2026;13:1892085.




Comentarios